Category: Madonna with the Long Neck by Parmigianino. Wikimedia Commons സംരംഭത്തിൽ നിന്ന്. Jump to navigation Jump to search Madonna mit langem Hals (Madonna mit langem Hals), Gemälde von Girolamo Fra Mazzola dit PARMIGIANINO von Parmigianino als hochwertiger Kunstdruck support@meisterdrucke.com · 0043 4257 29415 Parmigianino’s Madonna of the Long Neck. Dr. Beth Harris and Dr. Steven Zucker provide a description, historical perspective, and analysis of Parmigianino’s Madonna of the Long Neck. Parmigianino, Madonna of the Long Neck, 1530–33, oil paint, 28 3/4″ × 23 1/2″ (73 cm × 60 cm), (Uffizi, Florence). El pintor manierista Girolamo Francesco Maria Mazzola, también conocido como Parmigianino, nació el 11 de enero de 1503 y murió el 24 de agosto de 1540. Nació en Parma, Italia, y fue un hábil pintor en su adolescencia, enseñó por su padre y sus tíos. Su carrera artística fue corta, vivió hasta los 37 años, pero creó varios tipos de Tools. The Doria Madonna is a c.1525 oil on panel painting by Parmigianino, now in the Galleria Doria-Pamphili in Rome. Its shape and dimensions show it to form a diptych with the Nativity with Angels in the same gallery. [1] A smaller autograph version also survives in the Uffizi. [2] Madonnas by Parmigianino; Religious paintings in the Galleria Doria Pamphilj (Rome) 1520s paintings from Italy; 1520s paintings of Madonna and Child; Paintings of Madonna and Child in Rome; Green curtains in art; 1520s oil on canvas paintings The Madonna with the Long Neck is one of the most unique and indecipherable paintings you can find in the Uffizi Museum. Critics have thought of the most dis painting by Parmigianino (Uffizi Museum) This page was last edited on 23 March 2022, at 18:02. All structured data from the main, Property, Lexeme, and EntitySchema namespaces is available under the Creative Commons CC0 License; text in the other namespaces is available under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License; additional terms may apply. 2. He was an accomplished portraitist. Parmigianino, Gian Galeazzo Sanvitale, Count of Fontanellato, 1524, National Museum of Capodimonte, Naples, Italy. Parmigianino was also an accomplished portraitist who depicted the important people of distinguished circles in Florence, Rome, Bologna, and of course his native Parma. File: Parmigianino, madonna col bambino e santi, 1529, da s. margherita 04,1.jpg. From Wikimedia Commons, the free media repository. Jump to navigation Jump to search go3dC. Parmigianino (właśc. Girolamo Francesco Maria Mazzola) (ur. 11 stycznia 1503, zm. 24 sierpnia 1540) – włoski malarz, rytownik manierystyczny. Jego przydomek artystyczny pochodzi od miejsca urodzenia (Parma). Charakterystyczne dla jego malarstwa wydłużenie postaci, wyszukany wdzięk i odrzucenie postulatów realizmu stały się cechami typowymi dla wielu malarzy doby manieryzmu. Parmigianino Autoportret w wypukłym zwierciadle (ok. 1524) Imię i nazwisko Girolamo Francesco Maria Mazzola Data urodzenia 11 stycznia 1503 Data śmierci 24 sierpnia 1540 Narodowość włoska Dziedzina sztuki malarstwo Epoka manieryzm Multimedia w Wikimedia Commons Cytaty w Wikicytatach MłodośćEdytuj Parmigianino przyszedł na świat jako ósme dziecko malarza Filippa Mozoli. Kiedy ojciec osierocił go w dwa lata po narodzinach, wychowaniem jego oraz rodzeństwa zajęli się wujowie, Michele i Pier Ilariomi którzy, jak twierdzi Giorgio Vasari, byli średnio utalentowanymi malarzami. We wczesnych latach Parmigianino tworzył głównie zamówienia kościelne – freski i tempery, niekiedy kończąc dzieła rozpoczęte przez swych wujów. Te pierwsze prace, jak freski w dwóch kaplicach kościoła Św. Jana Ewangelisty w Parmie, powstawały pod silnym wpływem Correggia, którego malarz znał osobiście. Najbardziej znaną pracą wczesnego okresu stał się Autoportret w wypukłym zwierciadle, o którym Vasari pisał iż wygląda tak pięknie, że „zdaje się być raczej aniołem niż człowiekiem”. Podróż do RzymuEdytuj Mając 21 lat (1524 r.) Parmigianino przeniósł się do Rzymu, zabierając ze sobą kilka swoich prac (w tym Autoportret w wypukłym zwierciadle) i licząc na mecenat papieża Klemensa VII. W Wiecznym Mieście zyskał dużą popularność, a pod wpływem malarstwa Michała Anioła i Rafaela, jego obrazy nabrały miękkości i wdzięku – cech tak charakterystycznych dla dojrzałego stylu Parmigianina (widoczne w późniejszej Madonnie z długą szyją). W tym okresie powstało Widzenie św. Hieronima (1526-27 r., olej na desce), obraz namalowany dla kościoła San Salvatore w Lauro. Dzieło cechuje stonowana, dość chłodna kolorystyka oraz specyficzne dla Parmigianina wydłużenie postaci. Po tragicznym złupieniu Rzymu przez wojska cesarskie w 1527 r. (Sacco di Roma) Parmigianino uciekł z miasta, podobnie jak wielu innych artystów. W Bolonii i ParmieEdytuj Po trzyletnim okresie przebywania w Bolonii, Parmigianino w roku 1530 powrócił do rodzinnej Parmy. Otrzymał tam zamówienie na dwa obrazy, Św. Józefa i Św. Jana Chrzciciela, mające trafić do powstającego kościoła Santa Maria Della Steccata. W ciągu kolejnych czterech lat dzieła pozostawały jednak nieukończone, a ich twórca za niedotrzymanie warunków umowy trafił w końcu na dwa miesiące do więzienia. Według Vasariego zaniedbywanie obowiązków wiązało się z pogłębiającą się u Parmigianina fascynacją wiedzą tajemną oraz studiowaniem alchemii. Malarz z roku na rok stawał się coraz bardziej kapryśny, melancholijny i ekscentryczny. W tym okresie powstawało bez wątpienia najbardziej znane jego dzieło, Madonna z długą szyją (1535 r., olej na desce), namalowane dla kościoła Santa Maria de Serviti w Parmie. Skrajne wydłużenie postaci, wytworność gestów i zagadkowość niektórych symboli umieściły ten obraz wśród najbardziej rozpoznawalnych dzieł manieryzmu. Pormigianino zmarł 24 sierpnia 1540 r. w Casalmaggiore w wieku 37 lat. Pochowano go „nago, krzyżem z drzewa cyprysowego na piersi”. DziełaEdytuj Autoportret w wypukłym lustrze – 1523 – 1524, olej na desce, śr. 24,4 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu Madonna z długą szyją -1534 – 1539, olej na desce 219 × 135 cm Galeria Uffizi Kupido napinający łuk -1535, olej na desce 135 × 65,3 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu Portret Antei, – 1530 – 1535, olej na płótnie 136 × 86 cm, Museo di Capodimonte NeapolZobacz teżEdytuj manieryzm malarstwo włoskiego manieryzmuKontrola autorytatywna (osoba):ISNI: 0000 0001 2122 2460VIAF: 17231857ULAN: 500012615LCCN: n79074516GND: 118641484LIBRIS: vs68bxvd1rxdd65BnF: 119729170SUDOC: 027754154SBN: CFIV065097NLA: 36403327NKC: js20030216024BNE: XX1081117, XX1522921, XX1692770NTA: 109747151BIBSYS: 90942798CiNii: DA07832351Open Library: OL1408163APLWABN: 9810691644805606NUKAT: n97072147J9U: 987007500815905171PTBNP: 245191CANTIC: a10134888LNB: 000201044NSK: 000513573CONOR: 9663587ΕΒΕ: 234906BLBNB: 000506071WorldCat: lccn-n79074516 Katalog Przemysław Waszak, 2010-05-17ToruńSztuka, CiekawostkiManieryzm i malarskie arcydzieła Jacopo Pontormo i Parmigianino. Ciekawym zjawiskiem charakterystycznym dla manieryzmu, które widoczne jest u Parmigianino w jego „Madonnie z długą szyją” (Madonna dal Collo Lungo) datowanej na lata 1534-1540 z florenckiej Galleria degli Uffizi jest wyrafinowanie kompozycji oraz zdeformowanie kształtów i zaskakujące zestawienia form. Maria trzyma Dzieciątko, na które patrzą z uwagą aniołowie. Cechą obrazu jest stosowanie karkołomnych skrótów perspektywicznych, będących w zasadzie błędami, lecz w pełni zamierzonymi. Podobnie jak nieprawidłowa anatomia, takież proporcje oraz wystudiowane, przesadzone i przerysowane gesty, pozy i układy kompozycji. Ale uwaga: wszystkie te nieścisłości i błędy stanowią celowe zabiegi artystyczne malarzy i nie świadczą o niedoskonałościach dzieła. Przeciwnie – artysta manieryzmu to „doctus artifex” – twórca, którego dzieła są pokazem jego intelektu, zawiła zaś ikonografia i skomplikowana kompozycja mają służyć rozrywce jego i odbiorcy. Z języka angielskiego wzięło się określenie takich obrazów – „sophisticated” – wysublimowany. Przyjrzyjmy się dojrzałemu dziełu manierysty Jacopo Pontormo. Ten potężny olej na drewnie z Cappella Capponi w kościele Santa Felicità we Florencji przedstawia Zdjęcie z Krzyża. Jego wymiary to 313 na 192 cm. To również bardzo znane dzieło. Powstało w latach 1526-27 lub 1528, a zatem na początku manieryzmu. Autor to wybitny włoski twórca. Jego nazwisko często mylnie czyta się „Dżakopo”, podczas gdy prawidłowo wymawiamy „Jakopo”. Obraz zakomponowano w wydłużonym prostokącie zwieńczonym łukiem, zbliżony jest on zatem do romańskiego okna o łuku pełnym. Co interesujące, nie widzimy na nim ani grobu ani krzyża. Zamiast tego obserwujemy pulsującą falę ludzkich ciał rytmicznie, z wyczuciem splecionych ze sobą. Nie wydaje nam się by można było cokolwiek więcej umieścić na tym obrazie. W centrum kompozycji artysta posadowił ręcznik, a więc rzecz wcale nie świętą, a przecież znajdująca się w obrazie religijnym. Ciekawe jest podzielenie kompozycji na połowę w pionie wyraźną linią, którą tworzą: podtrzymujący Chrystusa, ręka z ręcznikiem, zwisająca poła płaszcza Maryi, głowa jednej z niewiast oraz stojąca najwyżej niewiasta. Obie połowy nie są jednak symetryczne względem siebie – Chrystus znajduje się na planie pierwszym, jest wypchnięty do przodu, natomiast dla kontrastu druga strona znajduje się w dalszej odległości. W gestach, postaciach, bogatych udrapowaniach szat widać elegancję. Kompozycję budują linie o bardzo różnych kierunkach, związane ze zwrotami postaci i ich gestami. Można dopatrywać się nawet linii spiralnych. Kolory pastelowe delikatnie rozświetlają obraz. Zastosowano na przemian barwy zimne – błękit, zieleń, w zróżnicowanych, lekkich odcieniach, o urozmaiconej gradacji nasycenia, jak i ciepłe: róże, żółcienie oraz kolory cieliste. Niebo i dół obrazu wypełniono kolorami ziemistymi. Pełno jest zatem również barwnych dysonansów. Wybór bibliografii: Fride R. Carrassat Patricia, Marcadé Isabelle, “Style i kierunki w malarstwie: leksykon Wydawnictwa Larousse”, Warszawa 1999, Arkady, zwł. s. 25. Ginanneschi Elena, „Uffizi, Florencja”, Warszawa 2005, Świat Książki, zwł. s. 115. Shearman John, “Manieryzm”, Warszawa 1970, Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Internet: The Web Gallery of Art. Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione. Parmigianino, 1540, olej na desce, 216x132 cm, Galeria Uffizi, Florencja To jeden z najdziwniejszych wizerunków. Mógłby się nazywać jeszcze inaczej. Na przykład: Madonna z wielką stopą. Wszystko przez przecudaczną kompozycję obrazu. Postać Matki Boskiej znajduje się na pionowej osi obrazu. Po jej prawej ręce panuje tłok aniołów, po lewej - pustka. W dodatku Madonna jest umieszczona tak blisko „powierzchni” obrazu, że ledwo mieści się w granicy wizerunku. Udało się autorowi upchnąć jeszcze podnóżek, ale prawa stopa Madonny, wsparta na nim piętą, zdaje się już nie mieścić w płótnie, wychodzi „do nas”. A może właśnie o to idzie, żeby ukazać Maryję jako tę, która wychodzi do nas? Jeszcze inny tytuł by się nadał, uczenie brzmiący: Madonna z arachnodaktylią. Z kim? Czy też z czym? Ze schorzeniem polegającym na tym, że palce są nieproporcjonalnie długie w stosunku do ramienia, nadgarstka i śródręcza. To jeden z objawów np. Zespołu Marfana, a na czym polega owo schorzenie, to już zainteresowani mogą sobie wywikipediować. Wróćmy jednak do oryginalnego tytułu. Długa szyja koresponduje ze stojącą w tle kolumną, gładką, niczym z kości słoniowej. To dość zagadkowe skojarzenie. Znawcy mówią o hymnie Maryjnym „Collum tuum ut colonna” - szyja twoja jako kolumna - który miał zainspirować autora. Może chodzi o Pieśń nad Pieśniami? Dwa fragmenty tej księgi odnoszą się do szyi Pnp 4,4 (Szyja twoja jak wieża Dawida) oraz Pnp 7,5 (Szyja twa jak wieża ze słoniowej kości). Ten drugi motyw pojawia się także w Litanii Loretańskiej. Tyle, że mowa o wieży, nie o kolumnie. Ale za to kolumna (pilar) kojarzy się z uchodzącym za pierwsze objawienie Maryjne, jakie miał otrzymać św. Jakub Apostoł w Hiszpanii, jeszcze za życia Matki Bożej, ale to opowieść na inną okazję. Długa szyja Madonny może mieć także odniesienie do tajemnicy Niepokalanego Poczęcia, pełnego uświęcenia, Maryi, napełnienia Duchem Świętym, być oznaką chęci i możliwości sięgnięcia nieba. Komponuje się także z całą sylwetką Madonny, utrzymaną w manierze „figura serpentinata” (postać wijąca się niczym wąż). Wąż rajski wił się wokół drzewa i sprowadził na ludzkość śmierć. Maryja „wije się” wokół łaski Bożej, którą jest wypełniona i sprowadza na ludzkość zbawienie. Nazywa się ten obraz czasami także Madonną z aniołami. Pięć ich twarzy widać po prawicy Maryi, ale nie wszystkie postaci są dokończone. Proszę zwrócić uwagę na spojrzenie tego anioła, którego twarz jest na wysokości łokcia Matki Bożej. Spogląda na wazę, zamykającą obraz z lewej strony. To także symbol Maryi - naczynia pełnego Ducha Świętego (jak w dawnym tekście Litanii Loretańskiej). Jeśli się dobrze przyjrzeć, na pękatej ścianie naczynia widać cień krzyża. Bo ja nazwałbym ten obraz Pietą. A to ze względu na postać Jezusa. Jego ciało zdaje się bezwładnie, jak po zdjęciu z krzyża, przelewać przez ręce Matki. Ma wygląd dziecka, choć jego postać jest nieproporcjonalnie duża. Tak, jakby Madonna trzymając w rękach zdjęte z krzyża ciało Jezusa wciąż widziała w nim Dziecię, wspominając radosne tajemnice Jego życia. Po lewicy Maryi, tam gdzie pusto, przy kolumnie stoi samotna postać św. Hieronima. To Ojciec Kościoła Zachodniego, znany nade wszystko z przetłumaczenia Pisma Świętego na łacinę. Ale też jest autorem pierwszego traktatu Mariologicznego. W swoich pismach broni dziewictwa i Bożego Macierzyństwa, nade wszystko zaś wskazuje starotestamentalne pisma Proroków, które odnoszą się do Maryi. I zapewne z tego tytułu stoi przy kolumnie, obok Madonny z długą szyją, ze zwojem pism prorockich w ręku. Manieryzm (sztuka)Manieryzm – termin, jakim określa się zjawiska w sztuce europejskiej XVI wieku. Dyskusyjny pozostaje zarówno sam termin, jak i jego zakres oraz geneza zjawiska nim określanego. Najogólniej poprzez pojęcie to rozumie się styl, występujący w od ok. 1520 do końca XVI wieku i charakteryzujący się dążeniem do doskonałości formalnej i technicznej, a także wysubtelnieniem, wyrafinowaniem, wykwintnością i swobodą najpierw pojawił się we Włoszech ( Rzym , potem Florencja , Padwa ) i szybko rozpowszechnił się w Europie ( Francja – szkoła z Fontainebleau , Praga , Gdańsk , Toledo ). Nurt ten współistniał z różnymi tendencjami, czasami stojącymi na pograniczu z manieryzmem, takimi jak weneckie malarstwo kolorystyczne ( Tycjan , Veronese ), klasycyzm ( Andrea Palladio ), tenebryzm w (północnych Włoszech) i różne lokalne nurty w ramach renesansu (np. Peter Bruegel ). W Polsce manieryzm przyswoił się słabo[1].Spis treści1 Problem pojęcia, odbioru i cech2 Dzieje Wpływ kryzysu Zapowiedź manieryzmu: "Sąd Ostateczny" Narodziny i rozpowszechnienie3 Malarstwo4 Rzeźba5 Manieryzm w Polsce6 Przypisy7 Bibliografia Problem pojęcia, odbioru i cechNazwa manieryzm wywodzi się od włoskiego maniera, a to z kolei z łacińskiego manus (ręka) i pierwotnie oznaczała specyficzne cechy, styl twórczości jakiegoś artysty. W przeciwieństwie do dzisiejszego rozumienia maniery i manieryzacji jako zjawisk o zabarwieniu pejoratywnym, w XVI wieku maniera oznaczała pożądaną cechę czy wręcz zaletę. Słowo to zostało zapożyczone z literatury poświęconej ogładzie towarzyskiej, w której oznaczało dodatnią cechę bycia. W tym też kontekście przeszło do języka francuskiego, gdzie la manière otrzymało znaczenie zbliżone do savoir-vivre . Wraz z końcem XVI wieku nasilała się tendencja do kwestionowania maniery rozumianej jako stylizacja[2].Nazwa całego okresu pochodzi zatem od cechy (czyli maniery), którą wówczas uważano za pożądaną, a którą po upływie tego czasu uznano za najbardziej charakterystyczny przejaw minionej epoki. Pod tym pojęciem nasycenia manierą rozumiano zespół cech, takich jak brak brutalności i napięcia, obecność wysubtelnienia, wyrafinowania, pewnej "sztuczności", nienaturalnego piękna. Na wartość dzieła sztuki wpływały także, według ówczesnych koncepcji, komplikacje, jakie stawiał sobie artysta w celu ich przezwyciężenia. Ta wykwintna niedbałość i wdzięk w pokonywaniu trudności zyskała nazwę sprezzatura, użytą po raz pierwszy przez Baldassare Castiglione w dziele Il Cortegiano, 1528 (Dworzanin). Istotne było także zaskoczenie widza, zastosowanie nietypowych rozwiązań, iluzja i fantazja. Zerwano z wymogiem ścisłego przestrzegania klasycznych reguł, klasycznej harmonii i ładu na rzecz dążenia do skomplikowanych krytycy sztuki (od XVII do XIX wieku) sztukę tego okresu uznawali za zwyrodniałą i zepsutą. Dopiero badania prowadzone w ramach historii sztuki doprowadziły około 1920 roku do zrozumienia, że tak surowe potępienie nie było słuszne[2].Sam termin manieryzm po raz pierwszy został użyty przez Luigi Lanziego w 1792 roku[2]. Jego definicja do dziś sprawia kłopoty. Dzieje manieryzmu GenezaPodobnie jak problematyczna jest definicja pojęcia manieryzm, tak niejasna i szeroko dyskutowana jest kwestia genezy samego zjawiska. Przede wszystkim należy zauważyć, że zmiany stylu nie były gwałtowne, ale przebiegały stopniowo i wyrastały na dość złożonym podłożu. W wielu opracowaniach genezy dopatruje się w upadku intelektualnym i kulturalnym, wywołanym przez burzliwe czasy pierwszej połowy XVI wieku. Manieryzm widzi się zatem jako odbicie zachodzących przemian i niepokoju. Inni badacze zauważają jednak, że także i w innych okresach i miejscach zachodziły podobne kryzysy, a mimo to nie wpływało to tak znacząco na twórczość artystyczną. Trudno jest też ich zdaniem stwierdzić, jak bieżące wydarzenia polityczne, ekonomiczne czy religijne mogły wpływać na styl w sztuce[3].Manieryzm swoimi korzeniami sięga do dojrzałego renesansu i wbrew powszechnym opiniom nie był reakcją czy buntem wobec niego. Było to raczej przedłużenie jego zdobyczy. Manieryzm bowiem z samej definicji to przesadne wydoskonalenie, z czego wniosek, że musiał wyrosnąć na gruncie wcześniejszego okresu, który tę doskonałość już osiągnął. Pewne zapowiedzi tego stylu obserwuje się od początku XVI wieku w dziełach choćby Michała Anioła , Rafaela czy Giorgione . Wpływ kryzysu intelektualnegoLata 20. i 30. XVI wieku przyniosły wydarzenia, które wstrząsnęły nie tylko Włochami , ale całym światem zachodniej kultury , przynosząc ludziom zwątpienie oraz utratę wiary w prawdziwość optymistycznej i harmonijnej wizji świata, w którą wierzyła epoka 1517 roku wraz z wystąpieniem Marcina Lutra nastąpił rozłam Kościoła łacińskiego, traktowanego dotąd jako strażnika jedynej, niepodzielnej Prawdy. W Europie wzbierała fala protestantyzmu , która wstrząsnęła autorytetem Papiestwa oraz europejskim światopoglądem. Średniowieczna w swym rodowodzie wizja jednej Europy spajanej więzami chrześcijaństwa, legła w gruzach. Z czasem wzrastająca popularność nowego wyznania pociągnęła za sobą niepokoje i wojny 1527 roku Wieczne Miasto Rzym zostaje w ciągu jednego dnia zdobyte przez katolicko-protestanckie wojska Cesarza Karola V ( Sacco di Roma ). Miasto, będące przez ostatnie 3 dekady siedzibą największych renesansowych mistrzów, zostaje spalone i wystawione na żer tysięcy spragnionych łupów żołnierzy. Plądrowanie trwa do lutego 1528 r. Płoną księgi, kościoły i meble, a głowami świętych protestanccy landsknechci grają na ulicach w piłkę. Świat Zachodu odebrał to wydarzenie ze zgrozą, widząc w nim kres epoki humanizmu . Po zniszczeniu Rzymu wielu artystów wyjechało z miasta, by już nigdy nie manieryzmu związane jest również z kryzysem wartości i ideałów, w jakie wierzyli artyści epoki renesansu. Po mistrzowskich dokonaniach wielkich twórców przełomu XV i XVI wieku, artystów ogarnęło przygnębienie z powodu braku wiary w możliwość dalszego tworzenia; panowało przeświadczenie, że po osiągnięciu renesansowej doskonałości możliwy jest już tylko spadek. Do powstania takiej postawy przyczyniło się między innymi dzieło Giorgio Vasariego (1511-1574) Żywoty najznakomitszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów , w którym autor dowodzi, iż sztuka renesansu – zapoczątkowana przez Giotta i rozwinięta przez Leonarda da Vinci – znalazła swoją pełnię, a zarazem i kres w twórczości Michała Anioła . Ten brak wiary w siły twórcze człowieka najpełniej chyba wyraża dzieło, uznane przez niektórych za emblemat epoki manieryzmu – Melancholia I Albrechta Dürera . Artyści utracili też wiarę w sztukę jako narzędzie umożliwiające poznanie świata i odwzorowywanie rzeczywistości; renesansowy optymizm i radość tworzenia zastąpione zostały przez niepokój i manieryzmu wyrastająca z tak pesymistycznego światopoglądu, zamiast renesansowej harmonii i ładu wprowadziła dramatyzm i chaos. W miejsce jasnych i czytelnych kompozycji renesansowych manieryzm zastosował ekspresyjne, dynamiczne i skłębione układy postaci. Malarstwo oraz architekturę tego okresu cechowało horror vacui , lęk przed pustką. Zapowiedź manieryzmu: "Sąd Ostateczny"Michał Anioł, Sąd Ostateczny, fresk na ścianie ołtarzowej Kaplicy Sykstyńskiej (1534-1541)Pewne symptomy manieryzmu można odnaleźć w późnych dziełach Michała Anioła. Po powrocie do Rzymu w 1534 r. dzieła artysty stają się coraz bardziej niespokojne, dramatyczne, tchnące niepokojem. Obrazem noszącym wiele cech manierystycznych jest w szczególności Sąd Ostateczny (1534-1541), olbrzymi fresk na ścianie ołtarzowej Kaplicy Sykstyńskiej . W 24 lata od ukończenia monumentalnych malowideł na jej sklepieniu , Michał Anioł powrócił by samotnie, bez pomocy uczniów, stworzyć gigantycznych rozmiarów (13,7 x 17,2 m) wizję totalnej zagłady. W tym patetycznym dziele renesansowy spokój, wyważenie i harmonia są praktycznie przedstawia chaotyczny rój wijących się ciał przerażonych ludzi. W centralnej części artysta umieścił surową postać Chrystusa, przedstawionego niczym muskularny hellenistyczny posąg, bezwzględnie strącającego w otchłań grzeszników. U jego boku widnieje skulona Maryja; zrezygnowała ze wstawiennictwa u swego Syna, z boleścią odwracając twarz od obrazu cierpienia. Niemal całą powierzchnię fresku wypełniają nagie ciała – z prawej strony opadają potępieni, z lewej powoli wznoszą się ku niebu zbawieni. Pesymistyczny wyraz dzieła dopełnia fakt, że zwisająca bezwładnie z ręki św. Bartłomieja ludzka skóra to autoportret samego Michała przeciwieństwie do większości dzieł renesansowych w Sądzie Ostatecznym brak perspektywy zbieżnej. Charakterystyczny jest również zdumiewający natłok postaci oraz ich dynamizm. Wszystkie te cechy odnaleźć można później w licznych obrazach twórców manierystycznych. Narodziny i rozpowszechnienieGiorgio Vasari, Perseusz i Andromeda, 1570El Greco, Widok Toledo (1596-1600)Po śmierci Rafaela i wyjeździe Michała Anioła do Florencji w Rzymie prymat artystyczny zdobyła grupa młodych artystów, w których dziełach około 1520 pojawiło się po raz pierwszy to, co obejmowane jest dziś pojęciem manieryzmu. Należeli do nich Polidoro da Caravaggio, Perino del Vaga, Parmigianino , Fiorentino Rosso. Dzięki podróżom tych artystów, spowodowanym między innymi zarazą z 1522 roku, niesprzyjającym sztuce pontyfikatem Hadriana VI i złupieniem Rzymu w 1527, jeszcze w latach 20. XVI wieku Perino del Vaga nowy styl zaszczepił we Florencji, Giulio Romano w Mantui , Polidoro da Caravaggio w Neapolu, a Rosso w środkowych Włoszech, Wenecji i od 1530 we Francji. Na rozpowszechnienie manieryzmu wpływała także współpraca artystów z rytownikami oraz masowa produkcja kopii rzeźb. W efekcie ten włoski styl przeniósł się poza granice kraju i doczekał się miejscowych adaptacji. We Francji panował od lat 40. XVI wieku, czyli działalności Jeana Goujona . Współtworzyli go także Philibert Delorme , Germain Pilon i Jacques du Cerceau starszy. W Niderlandach manieryzm pojawił się około 1580 w Haarlemie , zwłaszcza w dorobku Hendricka Goltziusa. W Anglii manieryzm był reprezentowany przez niewielką ilość dzieł. W Niemczech ważne ośrodki powstały w Augsburgu i Monachium ; do czołowych artystów należeli Hubert Gerhard czy Adriaen de Vries . Twórczość El Greca , choć ze względu na swoje formy jest powszechnie zaliczana do tego nurtu, w swoim dążeniu do ekspresji i gwałtowności stoi na pograniczu tego Włoszech styl manierystyczny rozwijali malarze: Agnolo Bronzino , Giorgio Vasari , Taddeo Zuccaro, Frederico Zuccaro i rzeźbiarze: Giambologna i Benvenuto Cellini .W końcu XVI wieku manieryzm zaczął być wypierany przez wczesny barok . Przybierająca na sile kontrreformacja potrzebowała stylu mniej sztucznego i wyrafinowanego, który byłby zdolny przekazać patos i dramatyzm oraz bardziej oddziaływać na uczucia niż intelekt. MalarstwoWśród ważniejszych cech specyficznych dla malarstwa manieryzmu, można wymienić brak realistycznego naśladowania natury, stosowanie wydłużonych proporcji ludzkiego ciała, rezygnacja z perspektywy zbieżnej lub przeciwnie – ekstremalne jej akcentowanie w nadnaturalnie długich sceneriach. Dzieła posiadały często alegoryczną wymowę z nagromadzeniem skomplikowanej z czytelnych i jasnych renesansowych kanonów kompozycyjnych, stosowano duże nagromadzenie postaci, sprawiające wrażenie natłoku. Koloryt często był malarze manieryzmu: Agnolo Bronzino (1503-1572) – portrecista nadworny rodu Medyceuszów, którego obrazy stały się szybko wzorcem dla malarstwa portretowego XVI-wiecznej Europy. Parmigianino (1503-1540) – Miękki styl Parmigianina wywodzi się z malarstwa Rafaela. Najbardziej znanym jego obrazem jest "Madonna z długą szyją" (1535 r.). Dzieło ukazuje Maryję o nienaturalnie wydłużonej postaci, trzymającą Dzieciątko sprawiające wrażenie martwego. Zagadkowa kolumnada w tle, nieproporcjonalnie mała postać Św. Hieronima, nienaturalnie stłoczone postacie aniołów z lewej strony oraz kompozycja przekątniowa obrazu dopełniają manierystycznego wyrazu dzieła. Tintoretto (1518-1594) – wenecki artysta, który pragnął połączyć "rysunek Michała Anioła i koloryzm Tycjana", o czym informował napis umieszczony w jego pracowni. Najbardziej znane dzieło to Ostatnia Wieczerza (1592-1594), obraz zdumiewający śmiałą skośna kompozycją, zdecydowanym światłocieniem oraz stonowaną paletą kolorów. El Greco (1541-1614) – pochodzący z Krety, a tworzący w Hiszpanii artysta, którego malarstwo cechuje niezwykła kolorystyka. El Greco podzielał średniowieczny pogląd o boskiej naturze światła (znał i posiadał teksty filozofów i ojców Kościoła), co w jego obrazach przyjęło formę "malowania światłem". Na płótnach El Greca kontur niemal zanika, a obraz staje się grą plam barwnych, często zestawionych w szokujący sposób. RzeźbaGiambologna, Herkules i Nessos, 1599Rzeźba podlegała analogicznym zabiegom stylistycznym jak malarstwo. Podobnie jak w architekturze, wczesne przejawy manieryzmu dostrzec można w rzeźbach Michała Anioła , przede wszystkim w gwałtownie skręconych figurach Nocy i Dnia z grobowca Guliana de Medici we Florencji .W pełni wykształcony manieryzm reprezentują prace Benvenuta Celliniego ( 1500 - 1571 ), florenckiego złotnika i rzeźbiarza. Jest autorem Perseusza z głową Meduzy ( 1557 ), który trzymając odciętą, ociekającą krwią głowę Meduzy, depcze jej nienaturalnie wygięte ciało. Słynnym dziełem Celliniego jest Złota solniczka ( 1540 - 1543 ) dla króla Francji Franciszka I Walezego , ozdobna figurą Neptuna i personifikacją Ziemi oraz alegoriami czterech pór wirtuozem manierystycznych form był Giovanni da Bologna (Giambologna) ( 1529 - 1608 ). Podejmował tematy historyczne i alegoryczne (Zwycięstwo Cnoty nad Występkiem). W dynamicznych rzeźbach poszukiwał nowych, niezwykłych rozwiązań kompozycyjnych, w których widać tendencje do niepokojenia widza. Szczególnie uznanie zdobyło Porwanie Sabinek ( 1582 ). Wykorzystując schemat ruchu spiralnego, artysta w sposób niezwykle kunsztowny, złączył trzy postacie w taki sposób, że żaden widok rzeźby nie zaspokaja w pełni ciekawości oglądającego. Każdy punkt widzenia ukazuje tylko jakąś część przedstawionych figur, zmuszając widza do obejścia rzeźby, do ruchu. Manieryzm w PolsceManierystyczne kamienice braci Przybyłów w Kazimierzu Dolnym: pod św. Mikołajem i pod św. KrzysztofemWielka Zbrojownia w GdańskuSztuka manieryzmu trafiła w Rzeczypospolitej Szlacheckiej na podatny grunt kultury sarmackiej . Polska szlachta traktowała wówczas sztukę instrumentalnie, widząc w niej głównie źródło dekoracji i dodawania splendoru swym siedzibom. Sztuka manieryzmu odpowiadała tym potrzebom. W połączeniu z wielkimi magnackimi fortunami, jakie pod koniec XVI w. powstawały w Polsce, sztuka manieryzmu miała zapewnione idealne warunki był w Polsce stylem importowanym głównie przez artystów włoskich ( Santi Gucci , Wawrzyniec Senes , Bernardo Morando ), oraz niderlandzkich ( Antoni van Opberghen ). Jego najsilniejszy rozwój przypada na koniec XVI i pierwszą połowę XVII Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006, s. 247-248.↑ 2,0 2,1 2,2 J. Shearman, Manieryzm, Warszawa 1970, s. 14-19.↑ J. Shearman, Manieryzm, Warszawa 1970, s. 45-53. BibliografiaBiałostocki J., Sztuka cenniejsza niż złoto, Warszawa: PWN, sztuki świata, Warszawa: Muza 2000, t. 4 Odrodzenie, P., Historia sztuki europejskiej, Warszawa 1973, t. K., Dzieje sztuki w zarysie, Warszawa: Arkady, 1977, t. 2 (XV-XVIII w.).Shearman J., Manieryzm, Warszawa Świata, Warszawa: Arkady, 1991, t. 6. Inne hasła zawierające informacje o "Manieryzm (sztuka)": Inne lekcje zawierające informacje o "Manieryzm (sztuka)":